Dị ứng là một trong những biểu hiện rõ nhất của việc hệ miễn dịch phản ứng “quá tay”. Trong bài này, MSD tập trung vào phản ứng quá mẫn loại I, vốn là nền tảng của nhiều biểu hiện dị ứng quen thuộc như viêm mũi dị ứng, dị ứng thực phẩm, phù mạch và sốc phản vệ.

Theo MSD, viêm mũi dị ứng theo mùa thường liên quan đến phấn hoa và bào tử nấm mốc trong không khí, còn thể dai dẳng quanh năm thường liên quan đến các dị nguyên trong nhà như bụi, gián, lông hoặc vảy da động vật. MSD cũng lưu ý rằng viêm mũi dị ứng và hen phế quản thường đi kèm với nhau.

Đây là bài tổng hợp mở đầu cho chủ đề Rối Loạn Chức Năng Hô Hấp, dựa trên nội dung chuyên mục Rối loạn chức năng hô hấp của MSD Manuals. Hệ hô hấp không chỉ là “đường để thở” mà là một mạng lưới gồm đường dẫn khí, phổi, màng phổi, lồng ngực, cơ hô hấp và cơ chế điều hòa hô hấp.

Viêm phế quản là tình trạng viêm ở cây khí – phế quản (phần đường dẫn khí đưa không khí từ khí quản xuống phổi). Nói đến “viêm phế quản”, ta chủ yếu đang nói đến viêm phế quản cấp – thường xuất hiện sau nhiễm trùng hô hấp trên, gặp ở người trước đó không có bệnh phổi mạn tính & nguyên nhân gần như luôn là do vi rút.

Hen phế quản (hen suyễn) là một bệnh viêm mạn tính của đường thở. Khi gặp yếu tố khởi phát, đường thở có thể co thắt, phù nề, tăng tiết nhầy và trở nên tăng phản ứng, làm luồng khí đi qua bị hẹp lại một phần hoặc hoàn toàn có thể hồi phục. Nếu kiểm soát kém lâu dài có thể dẫn đến tái cấu trúc đường thở.

Khi nhắc đến bệnh phổi, nhiều người thường nghĩ ngay đến nhiễm trùng, hen hay thuốc lá. Nhưng trên thực tế, phổi còn là cơ quan phải tiếp xúc trực tiếp với môi trường bên ngoài mỗi ngày, vì vậy rất dễ bị tổn thương bởi bụi, khí, khói, hơi hóa chất và nhiều tác nhân hít phải khác trong không khí.

Viêm phổi là tình trạng viêm cấp tính do nhiễm trùng. Đây không phải một bệnh duy nhất mà là một nhóm bệnh có thể khác nhau về căn nguyên, mức độ và bối cảnh mắc bệnh. Vì vậy, khi nói “viêm phổi”, điều quan trọng không chỉ là biết phổi đang viêm mà còn phải biết do tác nhân nào, xảy ra ở đâu và trên cơ địa nào.

Chứng ngưng thở khi ngủ là rối loạn hô hấp xảy ra trong lúc ngủ, hơi thở bị ngắt quãng nhiều lần trong đêm. Trong chuyên ngành, thể gặp nhiều nhất là ngưng thở do tắc nghẽn (OSA) – đường thở trên bị xẹp lặp đi lặp lại trong lúc ngủ, gây tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn ở vùng mũi họng hay hầu họng.

Bệnh hô hấp không chỉ là chuyện ho hay khó thở mà là cả một hệ vấn đề cần được nhìn nhận đúng, phát hiện sớm, điều trị đúng nguyên nhân và chăm sóc lâu dài bằng lối sống phù hợp. Sau đây là tổng hợp các phương pháp chẩn đoán – điều trị bệnh lý hô hấp & phục hồi chức năng hô hấp.

Trong series này, nếu phải chọn một chuyên đề vừa gần gũi vừa dễ bị xem nhẹ thì đó chính là rối loạn da liễu. Điểm đặc biệt của da liễu là rất nhiều bệnh được nhận diện trước hết bằng nhìn và mô tả đúng tổn thương. Da không chỉ là lớp bao phủ bên ngoài, mà còn liên quan đến da đầu, tóc, móng và cả niêm mạc.

Trong chuyên đề Rối loạn da liễu, nhóm bệnh dễ gặp nhất trong đời sống hằng ngày chính là các thể viêm da. Theo MSD Manuals, “Viêm da” là tình trạng viêm ở da; các thể viêm da khác nhau thường cùng chia sẻ một nền tảng gọi là viêm da xốp hóa nên nhiều bệnh nhìn bề ngoài khác nhau nhưng vẫn thuộc cùng một “họ” bệnh lý.

Trong đời sống hằng ngày, rất nhiều người gọi chung mọi tổn thương nổi trên da là “mụn”. Nhưng về mặt da liễu, không phải loại mụn nào cũng giống nhau. Muốn điều trị đúng, người bệnh cần chọn đúng hướng điều trị riêng cho từng loại, chăm sóc da đúng cách; đồng thời điều chỉnh ăn uống và sinh hoạt một cách tỉnh táo chứ không cực đoan.

Một số bệnh da liễu có cùng biểu hiện đỏ, ngứa, bong vảy hay nổi mụn nhưng bản chất lại rất khác nhau: có khi là bệnh viêm miễn dịch mạn tính, khi là nhiễm nấm, khi là nhiễm khuẩn và có khi là ký sinh trùng lây lan. Điều quan trọng nhất: bạn phải nhận ra sự khác biệt để không tự điều trị sai hướng.

Tóc không chỉ là yếu tố thẩm mỹ mà còn là một phần của hệ da, chịu ảnh hưởng bởi nội tiết, dinh dưỡng, miễn dịch, tâm lý và môi trường sống. Các bệnh lý của tóc thường là: rụng tóc và rối loạn cấu trúc – phát triển của tóc. Hiểu đúng nguyên nhân, chăm sóc đúng cách và khám đúng lúc sẽ giúp giữ mái tóc khỏe bền vững.

Móng tay, móng chân tuy nhỏ nhưng lại là một phần quan trọng của hệ da. Không chỉ để bảo vệ đầu ngón tay – ngón chân, móng còn có thể phản ánh tình trạng sức khỏe tổng thể của cơ thể. Theo MSD Manuals, nhiều bệnh lý toàn thân, nhiễm trùng hoặc rối loạn tại chỗ đều có thể biểu hiện qua tình trạng móng.

Trong da liễu, có những phản ứng quá mức với những yếu tố vốn dĩ không nguy hiểm – được thể hiện qua nhóm rối loạn quá mẫn và phản ứng da. Từ những biểu hiện nhẹ như mề đay, phát ban, cho đến những tình trạng nặng có thể đe dọa tính mạng như hội chứng Stevens–Johnson hay hoại tử thượng bì nhiễm độc.

Ung thư da là một trong những nhóm bệnh cần được quan tâm. Điều đáng nói là phần lớn ung thư da có thể phát hiện sớm bằng mắt thường và nếu phát hiện sớm, khả năng điều trị thành công rất cao. Theo MSD Manuals, ung thư da chủ yếu liên quan đến tia cực tím (UV) từ ánh nắng mặt trời nhưng cũng có thể liên quan đến yếu tố di truyền, môi trường và hệ miễn dịch.

Khi trên da xuất hiện một nốt lạ, nhiều người thường lo lắng đó là ung thư. Tuy nhiên, thực tế phần lớn các tổn thương dạng “u”, “nốt”, “cục” trên da lại là khối u lành tính. Theo MSD Manuals, các tổn thương này rất đa dạng, điều quan trọng là biết phân biệt đâu là lành tính và khi nào cần theo dõi kỹ hơn.

Theo MSD, rối loạn dinh dưỡng là tình trạng cơ thể không nhận đủ hoặc nhận quá mức các chất dinh dưỡng cần thiết, dẫn đến ảnh hưởng đến chức năng và cấu trúc của cơ thể. Ăn đúng nhưng sống sai → vẫn rối loạn. Rối loạn dinh dưỡng là vấn đề của cách sinh hoạt, cách sống của chúng ta mỗi ngày.

Theo MSD, thiếu vi chất dinh dưỡng là tình trạng cơ thể thiếu: Vitamin và Khoáng chất. Thực tế là dù ăn đủ no, cơ thể vẫn có thể “thiếu chất”. Thiếu vi chất dù không ồn ào, không rõ ràng nhưng lại ảnh hưởng sâu đến sức khỏe lâu dài. Vì vậy mà cơ thể không cần được ăn nhiều hơn mà cần phải ăn đúng hơn.

Dinh dưỡng không phải là một công thức chung cho tất cả. Theo tinh thần của MSD Manuals, nhu cầu dinh dưỡng thay đổi theo tuổi, giới tính và tình trạng sinh lý. Một chế độ ăn phù hợp với người trưởng thành chưa chắc đã phù hợp với trẻ em, và càng không thể áp dụng nguyên vẹn cho người lớn tuổi.