Bài 08 giới thiệu về nhóm củ/quả “đỡ phải đi chợ mỗi ngày” vì đều dễ bảo quản, dễ chế biến, dễ no. Nhưng cũng vì “dễ no” nên chúng ta hay vô tình ăn quá tay, nhất là khoai và bắp (vốn thuộc nhóm tinh bột). Trong bài này, chúng mình hãy cùng nhìn 5 thực phẩm trên dưới góc nhìn của Tây y (dinh dưỡng – lợi ích – lưu ý) và Đông y (tính vị – công năng) để cùng nhau dùng cho đúng: no vừa đủ, nhẹ bụng, hợp cơ địa nhé!

Ghi chú nhỏ: Nội dung mang tính tham khảo cho sức khỏe, không thay thế chẩn đoán/điều trị. Nếu bạn có bệnh nền/đang dùng thuốc, hãy ưu tiên tư vấn từ nhân viên y tế.

Khoai tây

1) Nhận diện nhanh

• Phần ăn được: củ.
• Nổi bật: mềm bùi, dễ nấu; hay bị “hiểu nhầm” là rau.

2) Góc nhìn Tây y

• Khoai tây là nguồn tinh bột; có kali, vitamin C (giảm nhiều khi nấu lâu) và chất xơ (nhất là khi ăn cả vỏ sạch).
• Lợi ích: no lâu, dễ phối món (hầm, súp).
• Lưu ý: cách chế biến quyết định đến sức khỏe (khoai chiên/khoai snack dễ tăng năng lượng và muối). Tránh ăn phần khoai xanh hoặc đã mọc mầm vì có thể chứa solanine gây khó chịu, thậm chí ngộ độc.

3) Góc nhìn Đông y

Thường mô tả tính bình, vị ngọt; thiên về bổ tỳ vị, giúp “no” và hồi sức nhẹ (mô tả vừa phải).

4) Ai nên dùng

Người cần bữa no nhanh, dễ ăn (trẻ em, người lớn tuổi); người muốn thay một phần cơm/bún bằng củ.

5) Ai nên thận trọng

• Tiểu đường/kháng insulin: tính khẩu phần tinh bột; ưu tiên luộc/hấp, hạn chế chiên.
• Người cần giảm cân: tránh khoai tây chiên, sốt béo.

6) Cách dùng gợi ý

• Món: khoai tây hầm gà/bò; súp khoai; khoai luộc/áp chảo ít dầu.
• Mẹo: để ổn đường huyết hơn, ăn khoai kèm đạm + rau; không ăn khoai như món “ăn vặt” liên tục.

Khoai môn

1) Nhận diện nhanh

• Phần ăn được: củ (thân rễ).
• Nổi bật: bùi, thơm, dẻo; hợp nấu canh, kho, chè..

2) Góc nhìn Tây y

• Là nguồn tinh bột kèm chất xơ; tạo cảm giác no.
• Lưu ý: khoai môn sống có tinh thể oxalat có thể gây ngứa rát miệng → phải nấu chín kỹ.
• Chè khoai môn thường nhiều đường – nước cốt dừa → nên tính như món tráng miệng, không phải “ăn để khỏe”.

3) Góc nhìn Đông y

Thường mô tả tính bình, vị ngọt; thiên về kiện tỳ, “đầy bụng thì dùng vừa” (mô tả vừa phải).

4) Ai nên dùng

Người muốn đổi tinh bột “bùi” hơn cơm; người cần món mềm dễ ăn.

5) Ai nên thận trọng

• IBS/đầy hơi: khoai môn dẻo bùi, ăn nhiều dễ đầy.
• Người có xu hướng sỏi thận oxalat: dùng lượng vừa (và ưu tiên đa dạng).

6) Cách dùng gợi ý

• Món: canh khoai môn nấu xương/tôm; khoai môn hấp; khoai môn kho tiêu (ít dầu).
• Mẹo: gọt – rửa nhanh, nấu chín kỹ; ăn kèm rau xanh để bữa “nhẹ” hơn.

Củ cải trắng

1) Nhận diện nhanh

• Phần ăn được: củ (và lá nếu có).
• Nổi bật: giòn, vị ngọt sau khi nấu; hợp kho, hầm, nấu canh.

2) Góc nhìn Tây y

• Ít năng lượng, có chất xơ và hợp chất họ cải; giúp bữa ăn “đỡ ngấy”, hỗ trợ tiêu hóa khi dùng đúng lượng.
• Lưu ý: ăn quá nhiều sống có thể gây đầy hơi ở người nhạy.

3) Góc nhìn Đông y

Thường được nhắc “tiêu thực – hóa đờm” theo kinh nghiệm dân gian; tính mát/bình, vị cay ngọt (mô tả vừa phải).

4) Ai nên dùng

Người ăn nhiều đạm/đồ chiên; người muốn món canh/hầm thanh ngọt tự nhiên.

5) Ai nên thận trọng

• Người IBS/đầy hơi: ưu tiên ăn chín, ăn lượng vừa.
• Người tuyến giáp nhạy cảm: không cần kiêng, chỉ cần ăn đa dạng và nấu chín là chính.

6) Cách dùng gợi ý

• Món: củ cải hầm xương; củ cải kho cá; canh củ cải nấu tôm.
• Mẹo: nấu lâu một chút để củ cải ra hết chất ngọt; thêm gừng/hành nếu bạn hay lạnh bụng.

Su hào

1) Nhận diện nhanh

• Phần ăn được: củ (thân phình), lá non.
• Nổi bật: giòn, ngọt; ăn sống được nhưng ăn chín dễ tiêu hơn.

2) Góc nhìn Tây y

• Ít năng lượng, có chất xơ, vitamin C và hợp chất họ cải.
• Lưu ý: ăn sống nhiều dễ sinh hơi ở người nhạy; nấu chín thường dễ chịu hơn.

3) Góc nhìn Đông y

Thường mô tả bình/mát, vị ngọt; thiên về thanh nhẹ, hỗ trợ tiêu hóa (tùy cơ địa).

4) Ai nên dùng

Người muốn món giòn ngọt để “đổi vị”; người cần tăng rau trong bữa cơm.

5) Ai nên thận trọng

• IBS/đầy hơi: hạn chế ăn sống, ưu tiên luộc/xào/hầm.
• Người trào ngược: đồ sống nhiều có thể khó chịu (tùy người).

6) Cách dùng gợi ý

• Món: su hào xào thịt bò; su hào hầm xương; nộm su hào (lượng nhỏ).
• Mẹo: thái sợi mỏng cho món nộm để dễ nhai; nếu bụng yếu, trụng nhanh rồi mới trộn.

Bắp/Ngô

1) Nhận diện nhanh

• Phần ăn được: hạt (và cùi non tùy món).
• Nổi bật: ngọt bùi, dễ làm bữa phụ; có bắp nếp, bắp Mỹ, bắp tẻ.

2) Góc nhìn Tây y

• Bắp là tinh bột (kèm chất xơ); cung cấp năng lượng, một số vitamin nhóm B và chất chống oxy hóa (như lutein/zeaxanthin ở bắp vàng).
• Lợi ích: tốt cho bữa phụ trước vận động; tạo no.
• Lưu ý: bắp nếp dễ “nặng bụng”; bắp rang/đồ bơ đường dễ tăng năng lượng.

3) Góc nhìn Đông y

Thường mô tả tính bình, vị ngọt; thiên về bổ trung, lợi tiểu nhẹ (tùy cách dùng, mô tả vừa phải).

4) Ai nên dùng

Người cần bữa phụ lành mạnh; trẻ em vận động; người muốn thay bánh ngọt bằng nguồn tinh bột tự nhiên.

5) Ai nên thận trọng

• Tiểu đường/giảm cân: tính khẩu phần; tránh bắp thêm bơ đường.
• IBS/đầy hơi: ăn lượng vừa, nhai kỹ (vỏ hạt khó tiêu với một số người).

6) Cách dùng gợi ý

• Món: bắp luộc/hấp; canh bắp nấu sườn; salad bắp (lượng vừa).
• Mẹo: ăn bắp kèm đạm (trứng, sữa chua, thịt) và rau để ổn định đường huyết; tránh ăn tối muộn nếu bạn dễ đầy bụng.

Bài 08 là nhóm “no – chắc – tiện trữ”, nhưng chìa khóa vẫn là đúng khẩu phần: khoai tây, khoai môn, bắp đều là tinh bột; củ cải trắng, su hào thì nhẹ hơn và giúp “cắt ngấy” rất tốt khi nấu chín. Nếu bạn đang giảm cân hoặc kiểm soát đường huyết, hãy nhớ: đừng coi khoai/bắp là rau, hãy coi chúng như một phần tinh bột trong bữa.

Sang Bài 09, chúng mình sẽ chuyển qua nhóm trái cây “vitamin C & họ cam quýt”: [Bài viết số 9: Chuối – Cam – Quýt – Bưởi – Chanh] để bạn dùng trái cây đúng cách, tránh ăn “tốt quá thành… phản tác dụng”.. Mời các bạn đón đọc cùng freSy nhé!

#SucKhoe #MonAnBaiThuoc #Series100ThucPhamViet #yeuAmThucViet #yeuVanHoaViet

Nguồn: freSy with passion - 📷 Internet