Viêm mũi dị ứng là một trong những rối loạn dị ứng thường gặp nhất. Đây là tình trạng niêm mạc mũi phản ứng quá mức với dị nguyên hít vào, thường xuất hiện theo mùa hoặc kéo dài quanh năm. Theo MSD, viêm mũi dị ứng theo mùa thường liên quan đến phấn hoa và bào tử nấm mốc trong không khí, còn thể dai dẳng quanh năm thường liên quan đến các dị nguyên trong nhà như bụi, gián, lông hoặc vảy da động vật. MSD cũng lưu ý rằng viêm mũi dị ứng và hen phế quản thường đi kèm với nhau.

Điều khiến nhiều người xem nhẹ viêm mũi dị ứng là vì nó dễ bị nhầm với cảm cúm hay viêm mũi thông thường. Nhưng điểm khác biệt khá rõ là bệnh thường nổi bật với ngứa mũi, hắt hơi, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi, và có thể kèm ngứa mắt, đỏ mắt, chảy nước mắt, thậm chí ngứa cả miệng. Nếu nghẹt mũi và tắc xoang kéo dài, người bệnh có thể đau đầu vùng trán; một số trường hợp còn ho hoặc thở khò khè, nhất là khi có hen đi kèm. Ở thể quanh năm, nghẹt mũi mạn tính thường nổi bật hơn cảm giác ngứa, và ở trẻ nhỏ còn có thể liên quan đến viêm tai giữa mạn tính.

Về nguyên nhân, viêm mũi dị ứng xảy ra khi cơ thể đã mẫn cảm với một dị nguyên nào đó, sau đó phản ứng lặp đi lặp lại mỗi khi tiếp xúc lại. Với thể theo mùa, dị nguyên thường thay đổi theo thời điểm trong năm và theo vùng địa lý. Với thể dai dẳng, thủ phạm thường là những thứ rất quen thuộc trong nhà: đồ bám bụi, mạt bụi, gián, nấm mốc, thú nuôi hoặc môi trường ẩm kín. Ngoài ra, dù không phải dị nguyên thật sự, các yếu tố kích thích như khói thuốc, mùi nặng, không khí ô nhiễm, lạnh hoặc ẩm cao cũng có thể làm triệu chứng nặng hơn.

Trong phần lớn trường hợp, chẩn đoán viêm mũi dị ứng có thể dựa khá nhiều vào bệnh sử và khám lâm sàng. Bác sĩ sẽ để ý mối liên quan giữa triệu chứng với mùa, môi trường sống, thú nuôi, bụi nhà hoặc yếu tố nghề nghiệp. Theo MSD, xét nghiệm da hoặc xét nghiệm IgE huyết thanh đặc hiệu thường không cần làm ngay từ đầu, mà chủ yếu dùng khi điều trị kinh nghiệm không hiệu quả, khi bệnh nặng, hoặc khi cần xác định rõ dị nguyên để định hướng điều trị tiếp theo.

Về điều trị, MSD nhấn mạnh rằng nhóm thuốc đầu tay hiệu quả nhất thường là corticosteroid xịt mũi, có thể dùng đơn độc hoặc phối hợp với kháng histamine đường uống hay xịt mũi. Thuốc xịt mũi thường được ưa chuộng hơn thuốc uống vì hấp thu toàn thân ít hơn. Nước muối sinh lý xịt hoặc rửa mũi cũng có ích vì giúp làm loãng và loại bỏ dịch tiết, giữ ẩm niêm mạc và hỗ trợ làm sạch mũi. Với trường hợp theo mùa nặng hoặc khó kiểm soát, liệu pháp miễn dịch giải mẫn cảm có thể được cân nhắc.

Có vài lưu ý rất thực tế mà người bệnh hay bỏ qua. Thứ nhất, thuốc xịt chống nghẹt mũi như oxymetazoline hoặc phenylephrine chỉ nên dùng ngắn ngày; MSD và MedlinePlus đều lưu ý dùng kéo dài, nhất là quá 3 ngày liên tục, có thể gây nghẹt mũi bật lại và làm triệu chứng nặng hơn. Thứ hai, corticosteroid xịt mũi không phải kiểu thuốc “xịt là thông ngay”; MedlinePlus lưu ý thuốc này thường hiệu quả tốt nhất khi dùng đều hằng ngày, và có thể cần tới khoảng 2 tuần dùng ổn định để cải thiện rõ. Thứ ba, một số thuốc kháng histamine thế hệ cũ có thể gây buồn ngủ, ảnh hưởng việc học tập, lái xe hoặc vận hành máy móc. Cuối cùng, montelukast không phải lựa chọn dùng tùy ý; MSD lưu ý thuốc này chỉ nên cân nhắc khi những lựa chọn khác không hiệu quả hoặc không dung nạp vì có nguy cơ tác dụng phụ về tâm thần.

Phần phòng ngừa của viêm mũi dị ứng thực ra quan trọng không kém thuốc. Với người bị dị ứng quanh năm, MSD khuyến cáo nên giảm tối đa các nguồn tích bụi như đồ lặt vặt, sách báo chất đống, đồ chơi mềm; dùng gối sợi tổng hợp và nệm bọc chống thấm; giặt ga gối chăn thường xuyên bằng nước nóng; lau nhà đều, hút bụi đều; hạn chế thảm, nội thất bọc vải và rèm nặng; kiểm soát gián; dùng máy hút ẩm ở nơi ẩm kín và có thể dùng bộ lọc HEPA. NHS và MedlinePlus cũng khuyên giữ nhà khô thoáng, lau bụi bằng khăn ẩm, hút bụi đều, hạn chế để thú nuôi vào phòng ngủ, giặt ổ nằm của thú cưng thường xuyên, và cố gắng tránh phấn hoa, mạt bụi, nấm mốc hoặc lông thú khi đã biết mình nhạy cảm với chúng.

Với người bị viêm mũi dị ứng theo mùa, việc phòng ngừa cần gắn với thời điểm bùng phát. NHS khuyên khi phấn hoa cao nên hạn chế ra ngoài nếu có thể, không phơi quần áo ngoài trời, đeo kính ôm sát để giảm phấn hoa vào mắt, và tắm rửa thay đồ sau khi đi ngoài đường về. MedlinePlus cũng lưu ý lượng phấn hoa thường cao hơn vào những ngày nóng, khô và nhiều gió, trong khi những ngày mát, ẩm hoặc có mưa thì phấn hoa ngoài không khí thường giảm hơn. Đây là những mẹo nhỏ nhưng rất hữu ích với người hay bùng triệu chứng theo mùa.

Điều quan trọng nhất là đừng xem viêm mũi dị ứng chỉ là chuyện “hắt hơi sổ mũi cho qua”. Khi bệnh kéo dài, nó có thể ảnh hưởng rõ đến giấc ngủ, khả năng tập trung, chất lượng sống, học tập và làm việc; đồng thời có thể liên quan đến viêm xoang, polyp mũi hoặc làm hen kiểm soát kém hơn. Bạn nên đi khám khi triệu chứng ngày càng nặng, ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày, không đáp ứng với điều trị thông thường, không rõ tác nhân khởi phát, hoặc khi có hen và tình trạng hô hấp xấu đi.

Tóm lại, viêm mũi dị ứng là một bệnh rất thường gặp nhưng không nên xem nhẹ. Muốn kiểm soát tốt, người bệnh thường cần kết hợp ba điều: nhận diện đúng dị nguyên, dùng thuốc đúng cách và đủ thời gian, và chỉnh lại môi trường sống để giảm tiếp xúc yếu tố khởi phát. Khi hiểu đúng cơ chế bệnh, việc điều trị sẽ bớt cảm tính hơn, và chiếc mũi cũng bớt phải “chịu trận” suốt bốn mùa trong năm.

#CamNangSucKhoe #SucKhoeGiaDinhViet #DinhDuongThuanTuNhien #yeuAmThucViet #yeuVanHoaViet

Nguồn: freSy with passion & MSD Manuals - https://www.msdmanuals.com/ (Phiên bản dành cho Chuyên gia)- 📷 Internet