Khi nghe đến cụm từ “khối u ở phổi”, nhiều người thường nghĩ ngay đến ung thư phổi. Thực ra, theo MSD Manuals, khối u ở phổi có thể là u nguyên phát của phổi hoặc tổn thương di căn từ nơi khác đến phổi; trong nhóm nguyên phát lại có cả u ác tính và u lành tính. Nói cách khác, không phải cứ phát hiện một khối hay một nốt ở phổi là chắc chắn ung thư, nhưng bất kỳ tổn thương nào ở phổi cũng cần được đánh giá cẩn thận để xác định bản chất của nó.

Trong nhóm ác tính, MSD cho biết phần lớn là ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC); ngoài ra còn có ung thư phổi tế bào nhỏ (SCLC), carcinoid, lymphoma phổi và một số loại ít gặp hơn. Bên cạnh đó, phổi cũng có thể có các u lành tính như hamartoma, u mỡ, u xơ hay một số u đường thở lành tính. Chính vì vậy, bài toán quan trọng nhất khi phát hiện một tổn thương ở phổi không phải là hoảng sợ, mà là trả lời cho đúng câu hỏi: đây là u lành, u ác, tổn thương viêm, u hạt hay di căn.

Nếu nói riêng về ung thư phổi, MSD nêu rất rõ rằng hút thuốc lá là nguyên nhân quan trọng nhất, liên quan đến khoảng 85% trường hợp. Nguy cơ còn tăng thêm khi kết hợp với các phơi nhiễm khác như amiăng, radon, asen, cromat, niken, ô nhiễm không khí, khói thuốc thụ động và một số chất gây ung thư nghề nghiệp khác. Ngay cả khi đã ngừng hút thuốc, nguy cơ vẫn giảm dần theo thời gian nhưng không trở về đúng mức của người chưa từng hút. Ngoài ra, một tỷ lệ không nhỏ bệnh nhân ung thư phổi là người chưa bao giờ hút thuốc hoặc hút rất ít, và ở nhóm này các đột biến sinh ung thư có thể đóng vai trò nổi bật hơn.

Triệu chứng của các khối u ở phổi rất khác nhau. MSD cho biết khoảng 25% ung thư phổi không có triệu chứng và được phát hiện tình cờ khi chụp ngực vì lý do khác. Khi có biểu hiện, người bệnh có thể ho kéo dài, đau ngực, khó thở, sụt cân, mệt mỏi, và ít gặp hơn là ho ra máu. Khối u tại chỗ còn có thể gây tắc nghẽn đường thở, xẹp phổi sau tắc nghẽn hoặc viêm phổi tái phát; nếu lan tại vùng có thể gây tràn dịch màng phổi, khàn tiếng hoặc đau ngực kiểu màng phổi. Với carcinoid phế quản, MSD cũng lưu ý một nửa số bệnh nhân không có triệu chứng, còn một nửa có biểu hiện như ho, khò khè, khó thở, viêm phổi tái phát hoặc ho ra máu, nên khá dễ bị nhầm với hen.

Một tình huống rất hay gặp trong thực tế là phát hiện nốt đơn độc tại phổi. MSD định nghĩa đây là một tổn thương riêng biệt, đường kính dưới 3 cm, nằm trong nhu mô phổi và không kèm xẹp phổi hay tràn dịch màng phổi. Những nốt này thường được phát hiện tình cờ khi chụp X-quang hoặc CT, hoặc khi tầm soát ung thư phổi. Điều rất quan trọng là một nốt phổi đơn độc có nhiều nguyên nhân: có thể là ung thư phổi nguyên phát, di căn, nhưng cũng có thể chỉ là u hạt, viêm phổi, nang phế quản hay một tổn thương lành tính khác. Vì vậy, “có nốt ở phổi” chưa đồng nghĩa với “đã bị ung thư”.

Về chẩn đoán, cách tiếp cận thường bắt đầu từ hình ảnh học. Theo MSD, nhiều trường hợp được phát hiện đầu tiên bằng X-quang ngực hoặc CT ngực, nhưng để chẩn đoán xác định thì thường vẫn cần lấy mô. Nội soi phế quản là một thủ thuật được dùng rất phổ biến trong chẩn đoán ung thư phổi; ngày nay còn có thêm EBUS và các kỹ thuật nội soi hướng dẫn để lấy mẫu chính xác hơn. Sau khi xác định là ung thư, bệnh nhân còn cần được đánh giá giai đoạn bằng các phương tiện như PET hoặc PET-CT, CT từ cổ đến chậu, MRI ngực trong một số trường hợp, và các xét nghiệm khác tùy tình huống. Với nốt phổi đơn độc, mục tiêu ban đầu là đánh giá khả năng ác tính chứ không phải mổ ngay cho tất cả mọi người.

Hướng điều trị vì vậy phụ thuộc rất nhiều vào loại khối u, giai đoạn bệnh và thể trạng người bệnh. MSD cho biết với NSCLC, điều trị thường xoay quanh đánh giá khả năng phẫu thuật, rồi lựa chọn giữa phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, liệu pháp miễn dịch, thuốc điều trị đích hoặc phối hợp các phương thức này. Ở giai đoạn sớm, phẫu thuật thường là lựa chọn chính nếu chức năng phổi cho phép. Với SCLC, điều trị thường thiên về hóa trị và xạ trị nhiều hơn là phẫu thuật. Ở bệnh giai đoạn muộn, mục tiêu thường là kéo dài thời gian sống và giảm triệu chứng; nếu có các đột biến như EGFR hoặc các đột biến đích khác, thuốc điều trị nhắm trúng đích có thể cải thiện kết quả rõ rệt.

Tiên lượng của bệnh phụ thuộc rất mạnh vào giai đoạn lúc phát hiện. MSD cho thấy ở ung thư phổi, tiên lượng nhìn chung vẫn còn nặng, nhưng đã cải thiện nhờ phát hiện sớm hơn và nhờ điều trị đích, miễn dịch trị liệu. Với NSCLC, tỷ lệ sống 5 năm khác biệt rất lớn theo giai đoạn: từ mức cao ở giai đoạn I xuống rất thấp ở giai đoạn IV. Với SCLC, tiên lượng toàn bộ còn kém hơn; ở giai đoạn lan rộng, tỷ lệ sống 5 năm dưới 1%. Điều này cũng giải thích vì sao phát hiện sớm có ý nghĩa rất lớn trong các khối u ác tính ở phổi.

Về phòng ngừa, thông điệp quan trọng nhất vẫn là không hút thuốc và tránh khói thuốc. Ngoài ra, việc giảm phơi nhiễm với radon, amiăng, bụi và các tác nhân gây ung thư nghề nghiệp cũng rất quan trọng. MSD cũng nhắc tới sàng lọc bằng CT liều thấp hằng năm cho một số người nguy cơ cao, đặc biệt ở nhóm không triệu chứng nhưng có tiền sử hút thuốc đủ lớn theo tiêu chuẩn. Tuy nhiên, sàng lọc không phải dành cho tất cả mọi người; đây là quyết định cần trao đổi với bác sĩ, cân nhắc giữa lợi ích phát hiện sớm và những bước chẩn đoán – điều trị tiếp theo nếu phát hiện bất thường.

Trong sinh hoạt hằng ngày, điều người đọc nên nhớ là: một cơn ho kéo dài, ho ra máu, viêm phổi lặp đi lặp lại, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc đau ngực dai dẳng là những tín hiệu không nên bỏ qua. Mặt khác, cũng không nên hoảng loạn khi vô tình phát hiện “nốt phổi” trên phim, vì rất nhiều nốt không phải ung thư. Cách tiếp cận an toàn nhất là đánh giá đúng nguy cơ, chụp theo dõi hoặc sinh thiết khi cần, và tuyệt đối không tự kết luận chỉ dựa vào một kết quả chụp đơn lẻ.

Tóm lại, “các khối u ở phổi” là một nhóm rất rộng, bao gồm cả u lành, u ác, di căn, nốt phổi đơn độc và các khối u đường thở. Điều quan trọng nhất không phải là sợ hãi ngay từ chữ “u”, mà là phân biệt đúng bản chất tổn thương, xác định có phải ung thư hay không, nếu là ung thư thì thuộc loại nào và đang ở giai đoạn nào. Khi hiểu đúng như vậy, người bệnh sẽ bớt hoang mang hơn và có thể bước vào quá trình chẩn đoán – điều trị với một tâm thế chủ động, tỉnh táo hơn.

#CamNangSucKhoe #SucKhoeGiaDinhViet #DinhDuongThuanTuNhien #yeuAmThucViet #yeuVanHoaViet

Nguồn: freSy with passion & MSD Manuals - https://www.msdmanuals.com/ (Phiên bản dành cho Chuyên gia)- 📷 Internet