Có những thời điểm trong cuộc đời, con người đột nhiên cảm thấy thế giới đang nói chuyện với mình.
Một giấc mơ xuất hiện vào ban đêm, sáng hôm sau một sự kiện tương ứng xảy ra. Một biểu tượng liên tục lặp lại trong suy nghĩ rồi bất ngờ xuất hiện trong sách, trong câu chuyện của người khác, trong những cuộc gặp gỡ tưởng chừng ngẫu nhiên. Một câu hỏi nội tâm vừa hình thành thì dường như cuộc sống đã gửi đến câu trả lời thông qua một con người, một sự kiện hoặc một trải nghiệm bất ngờ. Đa số chúng ta gọi đó là sự trùng hợp. Nhưng Carl Gustav Jung gọi đó là đồng bộ tính (synchronicity).
Theo ông, có những sự kiện không được liên kết với nhau bằng quan hệ nhân quả nhưng lại được kết nối bằng ý nghĩa. Chúng xảy ra đồng thời không phải vì cái này tạo ra cái kia mà vì cả hai cùng biểu hiện một thực tại sâu hơn đang vận hành phía dưới bề mặt của ý thức. Đồng bộ tính là nơi thế giới bên ngoài và thế giới bên trong gặp nhau.
Tuy nhiên, nếu chỉ hiểu đồng bộ tính như những hiện tượng kỳ lạ hay những dấu hiệu bí ẩn thì chúng ta mới chỉ đứng ở cửa ngõ của vấn đề. Ý nghĩa sâu sắc nhất của đồng bộ tính không nằm ở các sự kiện bất thường mà nằm ở sự chuyển hóa của tâm thức. Nó xuất hiện khi ý thức bắt đầu tiến gần đến vô thức, khi con người bắt đầu sống gần hơn với những chiều sâu của chính mình.
Trong đời sống thường ngày, ý thức hoạt động như một trung tâm điều khiển. Nó suy nghĩ, phân tích, đánh giá và cố gắng tạo ra trật tự cho thế giới. Ý thức thích sự rõ ràng, logic và khả năng kiểm soát. Nhưng bên dưới ý thức là vô thức, một đại dương rộng lớn chứa đựng ký ức, bản năng, cảm xúc bị kìm nén, những nguyên mẫu tập thể và vô số tiềm năng chưa được nhận biết. Thông thường, ý thức và vô thức vận hành tương đối tách biệt. Con người sống chủ yếu trong thế giới của suy nghĩ, khái niệm và bản ngã. Nhưng đến một giai đoạn nào đó của sự trưởng thành tâm lý hoặc phát triển tâm linh, ý thức bắt đầu mở ra trước những chiều sâu của vô thức. Có thể nói theo ngôn ngữ hình tượng rằng ý thức bắt đầu dao động ở những tần số có khả năng cộng hưởng với vô thức. Chính tại đây, đồng bộ tính bắt đầu xuất hiện.
Khi ý thức chạm vào vô thức, những nội dung vô thức không đi lên dưới dạng khái niệm. Vô thức không nói bằng ngôn ngữ của lý luận. Nó nói bằng ngôn ngữ của biểu tượng. Đó là lý do vì sao những người bước vào tiến trình chuyển hóa thường bắt đầu có những giấc mơ sống động hơn. Họ gặp những hình ảnh lặp đi lặp lại. Họ cảm thấy bị thu hút bởi những con vật, những màu sắc, những con số, những nhân vật hoặc những sự kiện mang ý nghĩa đặc biệt. Những điều này không phải ngẫu nhiên. Chúng là cách vô thức giao tiếp với ý thức. Biểu tượng là cây cầu nối giữa hai thế giới. Một con rắn trong giấc mơ không chỉ là một con rắn. Một cây cầu không chỉ là một cây cầu. Một cánh cửa không chỉ là một cánh cửa. Chúng đồng thời mang theo những tầng ý nghĩa sâu xa hơn mà ngôn ngữ thông thường khó diễn đạt.
Nhưng ở đây có một điều rất quan trọng. Phần lớn mọi người chỉ dừng lại ở việc quan sát biểu tượng. Họ nhìn thấy biểu tượng và ngay lập tức hỏi: “Nó có nghĩa gì?” Họ tìm cách giải mã, phân tích và gán cho nó một định nghĩa cố định. Đó là bước đầu tiên nhưng chưa phải là mục đích cuối cùng. Đồng bộ tính không xuất hiện để con người trở thành những nhà giải mã biểu tượng. Đồng bộ tính xuất hiện để con người sống cùng biểu tượng. Đây là một khác biệt rất lớn. Quan sát biểu tượng nghĩa là đứng bên ngoài nó. Sống cùng biểu tượng nghĩa là bước vào bên trong nó. Nếu một người liên tục mơ thấy biển cả, việc quan sát biểu tượng có thể giúp họ hiểu rằng biển tượng trưng cho vô thức hoặc cho chiều sâu cảm xúc. Nhưng sống cùng biểu tượng nghĩa là người đó bắt đầu tiếp xúc với chính những cảm xúc sâu kín của mình, dám đi vào những vùng nội tâm mà trước đây họ tránh né. Nếu một người liên tục gặp biểu tượng của sự tái sinh, họ có thể hiểu về tái sinh bằng trí tuệ. Nhưng sống cùng biểu tượng nghĩa là họ chấp nhận để một phần con người cũ chết đi, để một phần mới được sinh ra. Sự chuyển hóa không xảy ra trong suy nghĩ. Sự chuyển hóa xảy ra trong trải nghiệm.
Đó là lý do vì sao có thể nói rằng hành trình trưởng thành của con người đi qua ba giai đoạn: biết, hiểu và trải nghiệm. Biết là nhận ra một điều gì đó. Hiểu là nhìn thấy ý nghĩa của điều đó. Trải nghiệm là sống trọn vẹn với điều đó. Một người có thể biết về tình yêu. Họ đọc sách, nghe giảng và học hỏi vô số điều về tình yêu. Một người khác có thể hiểu tình yêu sâu sắc hơn, nhận ra những quy luật tâm lý và những động lực vô thức bên trong các mối quan hệ. Nhưng chỉ khi họ thực sự yêu, thực sự đau khổ, thực sự mở lòng và thực sự chuyển hóa thì tình yêu mới trở thành trải nghiệm sống. Đồng bộ tính cũng như vậy. Nó không nhằm mục đích cung cấp thông tin. Nó nhằm mục đích tạo ra sự chuyển hóa. Vì thế, khi một biểu tượng xuất hiện liên tục trong cuộc đời, câu hỏi quan trọng nhất không phải là: “Biểu tượng này có nghĩa gì?” Câu hỏi sâu sắc hơn là: “Biểu tượng này đang mời gọi tôi sống điều gì?” Câu hỏi ấy chuyển trọng tâm từ tư duy sang trải nghiệm, từ quan sát sang hiện thân, từ hiểu biết sang chuyển hóa.
Ở đây, cơ thể đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Trong nhiều truyền thống tâm linh và tâm lý học chiều sâu, cơ thể không chỉ là một cỗ máy sinh học. Cơ thể là nơi những sự thật sâu xa nhất được hiện thực hóa. Điều mà tâm trí hiểu nhưng cơ thể chưa sống thì vẫn chưa trở thành hiện thực. Một người có thể hiểu rằng cần buông bỏ quá khứ nhưng cơ thể họ vẫn căng cứng mỗi khi nhắc đến nó. Một người có thể hiểu rằng cần tha thứ nhưng cơ thể họ vẫn co rút khi gặp lại người từng làm họ tổn thương. Một người có thể hiểu rằng cuộc sống vô thường nhưng cơ thể họ vẫn bám víu vào những điều đang mất đi. Chỉ khi cơ thể tham gia vào tiến trình ấy, sự chuyển hóa mới thực sự xảy ra. Điều này có nghĩa là biểu tượng không chỉ được suy nghĩ mà còn phải được sống bằng toàn bộ thân tâm. Khi một biểu tượng được sống, nó không còn là một hình ảnh nữa. Nó trở thành một trạng thái hiện hữu.
Chính ở điểm này, đồng bộ tính vượt qua ranh giới của tâm lý học để chạm đến chiều kích tâm linh. Trong nhiều truyền thống phương Đông, đặc biệt là Phật giáo và Đạo học, có một nhận thức rằng thế giới bên ngoài và thế giới bên trong không hoàn toàn tách biệt. Những gì con người gọi là thực tại khách quan luôn được trải nghiệm thông qua ý thức. Khi tâm thức thay đổi, thế giới được trải nghiệm cũng thay đổi. Khi ý thức trở nên tinh tế hơn, những mối liên hệ trước đây bị che khuất bắt đầu được nhìn thấy. Đồng bộ tính có thể được xem là một trong những biểu hiện của quá trình đó. Không phải vì vũ trụ đang gửi những mật mã bí mật. Không phải vì có một quyền lực siêu nhiên đang điều khiển từng sự kiện. Mà bởi vì ý thức đã trở nên đủ nhạy cảm để nhận ra những kết nối ý nghĩa vốn luôn hiện diện.
Từ góc nhìn này, đồng bộ tính không phải là điều gì xảy ra với con người mà là điều xảy ra trong nhận thức của con người. Thế giới vẫn vậy nhưng cách con người nhìn thế giới đã thay đổi. Và khi điều đó xảy ra, cuộc sống dường như trở thành một văn bản biểu tượng khổng lồ. Mỗi cuộc gặp gỡ là một thông điệp. Mỗi giấc mơ là một cánh cửa. Mỗi biến cố là một lời mời gọi. Mỗi niềm vui và nỗi đau đều mang theo một ý nghĩa đang chờ được sống. Điều làm con người xúc động không phải là sự kỳ lạ của các sự kiện mà là cảm giác rằng cuộc sống không còn rời rạc nữa. Những mảnh ghép bắt đầu kết nối. Những sự kiện tưởng chừng ngẫu nhiên bắt đầu tạo thành một câu chuyện. Những trải nghiệm riêng lẻ bắt đầu tạo thành một hành trình. Và con người bắt đầu cảm nhận được rằng mình không chỉ đang sống trong cuộc đời mà đang tham gia vào một tiến trình chuyển hóa có ý nghĩa.
Cuối cùng, đồng bộ tính không phải là đích đến. Nó là dấu hiệu cho thấy một cuộc đối thoại đang diễn ra giữa ý thức và vô thức. Nó là cây cầu nối giữa những gì ta biết và những gì còn chưa biết. Nó là lời mời gọi bước ra khỏi thế giới của những khái niệm để đi vào thế giới của trải nghiệm sống động.
Và có lẽ bài học lớn nhất mà đồng bộ tính mang lại là thế này: đừng chỉ quan sát biểu tượng, hãy sống cùng biểu tượng; đừng chỉ tìm cách hiểu cuộc đời, hãy trải nghiệm cuộc đời; đừng chỉ đứng bên ngoài hành trình chuyển hóa của chính mình, hãy bước vào nó bằng toàn bộ thân tâm. Bởi khi đó, đồng bộ tính không còn là một hiện tượng tâm lý đặc biệt nữa. Nó trở thành cách mà cuộc sống đang tự bộc lộ ý nghĩa của mình qua từng giấc mơ, từng cuộc gặp gỡ, từng biến cố và từng khoảnh khắc hiện hữu. Và chính con người, trong chiều sâu thẳm nhất của mình, cũng là một biểu tượng đang không ngừng được khám phá, được trải nghiệm và được hoàn thành trên hành trình trở về với chính mình.
-----
Tác giả: Tiến sĩ Tâm lý học lâm sàng Ngô Xuân Điệp (Nguyên Trưởng khoa Tâm lý Trường Đại học KHXH&NV - ĐHQG TP.HCM, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục TP.HCM.) - Ảnh: Internet
Vạn Phật Đường Hiếu An