Tuần trước tôi gặp một doanh nhân rất thành đạt. Điều khiến tôi ấn tượng không phải là căn biệt thự hay những chiếc xe sang của anh, mà là chia sẻ của anh: "Kiếm tiền khó một, giữ được tiền khó mười; còn giữ được mình mới khó nhất".
Sau nhiều năm lăn lộn thương trường, anh bảo điều quyết định sự bền vững của một con người không phải là tài năng mà là đạo đức. Lúc ấy tôi mới thấm hết ý nghĩa của câu người xưa vẫn dạy: có đức mới giữ được tài.
Nhiều người hiểu chữ "đức" chỉ là làm việc thiện, đi chùa hay giúp người. Thật ra, đức rộng hơn rất nhiều. Đức là trung thực khi không ai kiểm tra. Đức là biết giữ lời hứa. Đức là không vì lợi ích trước mắt mà đánh đổi lương tâm. Đức còn là sự khiêm tốn khi thành công và bình tĩnh khi thất bại. Đó là nền móng để tài năng phát huy đúng hướng.
Tài năng giống như một con thuyền lớn. Đức hạnh giống như bánh lái. Thuyền càng lớn mà bánh lái càng yếu thì càng dễ gặp tai họa. Người có tài nhưng thiếu đức có thể đi rất nhanh, nhưng cũng dễ lao xuống vực sâu. Trong cuộc sống, không ít người từng đứng trên đỉnh cao rồi sụp đổ chỉ vì tham lam, kiêu ngạo hay đánh mất chuẩn mực đạo đức.
Đức Phật từng dạy rằng mọi thành tựu đều phải đi cùng giới đức. Giới không phải để trói buộc con người mà để bảo vệ con người. Người giữ giới không sát sinh, không trộm cắp, không tà hạnh, không nói dối, không say nghiện chính là đang xây dựng một nền móng vững chắc cho hạnh phúc của mình. Một tòa nhà càng cao thì phần móng càng phải sâu. Cuộc đời cũng vậy.
Có người rất giỏi nhưng không biết tôn trọng người khác. Có người thông minh nhưng chỉ dùng trí tuệ để lừa lọc. Có người kiếm được rất nhiều tiền nhưng đánh mất gia đình, bạn bè và sự bình an. Đó không phải là thành công trọn vẹn. Bởi tài năng giúp người ta đạt được vị trí, còn đạo đức mới quyết định người ấy đứng được bao lâu ở vị trí đó.
Trong giáo lý nhân quả, tài sản, danh vọng hay trí tuệ đều là phước báo được tích lũy từ nhiều thiện nghiệp. Nhưng nếu chỉ biết hưởng mà không tiếp tục bồi đắp phước lành thì phước sẽ dần cạn kiệt. Giống như một hồ nước chỉ lấy ra mà không có dòng nước chảy vào, đến lúc nào đó hồ cũng sẽ khô cạn. Đức chính là cách nuôi dưỡng và làm lớn thêm phước báo ấy.
Ngày nay, xã hội rất coi trọng năng lực. Điều đó hoàn toàn đúng. Nhưng nếu chỉ dạy con trẻ cách cạnh tranh mà quên dạy lòng biết ơn, sự tử tế và tinh thần trách nhiệm thì chúng ta mới chỉ dạy được một nửa. Một bác sĩ giỏi nhưng thiếu y đức sẽ trở thành nỗi lo cho bệnh nhân. Một nhà báo giỏi nhưng thiếu đạo đức sẽ làm tổn thương sự thật. Một doanh nhân giỏi nhưng thiếu lương tâm sẽ gây hại cho cộng đồng.
Người có đức thường không phô trương. Họ âm thầm làm việc, âm thầm giúp người và âm thầm sửa mình mỗi ngày. Chính sự lặng lẽ ấy lại tạo nên sức hút lâu bền. Người khác tin họ, quý họ và sẵn sàng đồng hành với họ không phải vì họ giàu hay nổi tiếng, mà vì họ đáng tin.
Trong kinh điển Phật giáo, phước và trí luôn đi cùng nhau. Có trí mà thiếu phước thì dễ gặp chướng ngại. Có phước mà thiếu trí thì dễ hưởng hết phước rồi tạo nghiệp mới. Đức chính là nơi phước và trí gặp nhau. Người biết sống đạo đức sẽ có trí để phân biệt đúng sai và có phước để vượt qua nghịch cảnh.
Bởi vậy, mỗi ngày chúng ta không chỉ nên hỏi mình đã kiếm được bao nhiêu tiền, đạt được bao nhiêu thành tích, mà còn nên tự hỏi hôm nay mình đã sống tử tế hơn chưa, đã làm ai vui hơn chưa, đã bớt một lời nói làm tổn thương người khác chưa. Những điều tưởng nhỏ ấy lại chính là vốn quý nhất của đời người.
Không ai sinh ra đã hoàn hảo. Đức hạnh cũng không tự nhiên mà có. Nó được vun bồi từ từng lời nói chân thành, từng hành động lương thiện, từng lần biết nhận lỗi và sửa sai. Cũng giống như cây cổ thụ không lớn lên trong một đêm, nhân cách của con người được hình thành từ vô số lựa chọn đúng đắn mỗi ngày.
Có tài là điều đáng quý, nhưng có đức mới là điều đáng trọng. Tài có thể mở cánh cửa thành công, còn đức mới giúp con người bước đi vững vàng trên con đường ấy. Khi tài năng được soi sáng bởi đạo đức, thành công sẽ không chỉ thuộc về một đời người mà còn để lại những giá trị tốt đẹp cho gia đình, xã hội và các thế hệ mai sau.
Nguồn: Sống An Vui - Ảnh: Internet
Vạn Phật Đường Hiếu An