Đừng thần thánh hóa, đừng tuyệt vọng: hãy nhìn bằng mắt vô ngã.
Trong đời sống tinh thần, có những giai đoạn ta bị cuốn vào những làn sóng rất ồn ào. Mạng xã hội dậy sóng. Những đoạn cắt ghép lan truyền. Những lời tranh cãi, những bình luận gay gắt, những câu chuyện thị phi được thổi phồng lên từng ngày. Có lúc ta thấy lòng mình chao đảo. Có lúc niềm tin vào đạo pháp bị lay động. Ta hoang mang, ta hụt hẫng, ta tự hỏi: “Mình nên tin vào đâu?”
Nhưng nếu ta có tuệ giác vô ngã, ta sẽ nhìn khác đi.
Ta sẽ hiểu rằng mỗi người - kể cả những người xuất gia - cũng vẫn là con người. Họ cũng đang đi trên con đường tu tập. Họ cũng có vụng về. Họ cũng có những tập khí chưa chuyển hóa hết. Họ cũng có chướng ngại và yếu kém như tất cả chúng ta. Tu tập không làm ai trở thành thần thánh. Tu tập là một tiến trình. Và tiến trình ấy luôn có bước tiến và bước lùi.
Khi ta thôi lý tưởng hóa một con người, ta sẽ thôi thất vọng về họ. Khi ta thôi đặt ai đó lên một bệ cao hoàn hảo, ta sẽ không còn rơi xuống hố sâu khi họ sai sót. Thất vọng nhiều khi không phải vì người kia quá tệ, mà vì ta đã đặt họ quá cao so với bản chất con người của họ.
Vô ngã giúp ta thấy rằng không ai là một “cái tôi” cố định để ta tôn thờ hay kết án. Mỗi người là sự kết hợp của rất nhiều điều kiện. Khi đủ duyên tốt, họ biểu hiện điều đẹp. Khi thiếu duyên lành, điều chưa đẹp xuất hiện. Thấy như vậy, ta không còn bị kẹt vào hai thái cực: thần thánh hóa hoặc tuyệt vọng hóa.
Đạo Phật trong dòng chảy của dân tộc đã từng là nơi nương tựa rất lớn của tâm hồn. Trong những giai đoạn khó khăn của lịch sử, mái chùa là nơi người ta tìm đến để thắp một nén hương, để lắng nghe tiếng chuông, để ngồi yên một chút cho lòng mình dịu lại. Mái chùa có khi không cho ta một câu trả lời ngay. Nhưng mái chùa cho ta một chỗ để thở. Một nơi để mềm lại. Một không gian để bớt cô độc.
Vì vậy, học nhân quả không phải là để đi tìm ai đúng ai sai, ai xứng đáng ai không xứng đáng. Học nhân quả là học nhìn sâu vào chính mình, học bao dung với sự chưa trọn vẹn của con người, học tôn trọng khác biệt. Khi có điều gì chưa đẹp xảy ra trong đời sống tâm linh hay cộng đồng, ta không vội kết án. Ta cũng không vội quay lưng. Ta học cách nói với nhau bằng lời từ hòa. Ta góp ý trong tinh thần xây dựng. Ta cùng nhau sửa, cùng nhau tiến.
Nếu không có vô ngã, ta sẽ rất dễ rơi vào hai cực đoan: hoặc tôn thờ mù quáng, hoặc phủ nhận toàn bộ. Nhưng nếu có vô ngã, ta sẽ đứng vững ở giữa. Ta thấy được điều đẹp mà không dính mắc. Ta thấy được điều chưa đẹp mà không tuyệt vọng. Ta giữ được niềm tin vào con đường, mà không cần biến bất cứ ai thành biểu tượng hoàn hảo.
Nhìn bằng mắt vô ngã, ta nhẹ hơn.
Nhẹ với người.
Và nhẹ với chính mình.
Tác giả: Trời Tinh Khôi (Tác giả là một tu sĩ Phật giáo.) - Ảnh: Internet
Vạn Phật Đường Hiếu An